— Haro Kraak

Radiostilte

Boven de bar hangt een grote digitale klok: 24:00. Niet de tijd, maar de resterende uren worden erop aangegeven. Over enkele ogenblikken, om tien uur precies, zal het aftellen beginnen. Eerst klinken de drie karakteristieke piepen op het hele uur. Dan de stem van Pim Reijntjes, 92 jaar oud: ‘Het is tien uur in Nederland. Live vanuit de studio van Radio Nederland Wereldomroep in Hilversum.’ De laatste Nederlandse uitzending is afgetrapt, een marathon van 24 uur. 
In de tent klinkt het geraas van stortregen op het dakzeil. De stemming is feestelijk. Bill Bakers Big Band speelt In the mood. Tussen de genodigden loopt een man met bedrukt T-shirt: ‘De Wereldomroep. Ver weg de beste!’

Radio Nederland Wereldomroep (RNW) neemt afscheid van de Nederlandse luisteraar. Vrachtwagenchauffeurs, zeevarenden, emigranten, expats en kampeerders moeten het vanaf vandaag zonder de vertrouwde stem op de korte golf doen. De zender, opgericht op 15 april 1947, vierde onlangs zijn 65-jarig bestaan. Het bereiken van pensioengerechtigde leeftijd viel samen met het einde van de vaderlandse verslaggeving voor Nederlanders in den vreemde.

Het kabinet besloot in juni 2011 dat op het budget van Stichting Radio Nederland Wereldomroep drastisch zou worden gekort. De omroep raakte maar liefst 70 procent van het budget kwijt: van 46 miljoen euro naar 14 miljoen per jaar. Met een grondige reorganisatie tot gevolg. Van de 350 medewerkers blijven er ongeveer 80 over. Ter vergelijking: het Britse equivalent BBC World Service heeft ruim 2.000 werknemers.

‘De wereld zal niet vergaan’, relativeert hoofdredacteur Rik Rensen. ‘Er wonen ongeveer anderhalf miljoen Nederlanders in het buitenland. Over tien jaar zal de politiek denken: misschien moeten we toch wat doen met die expats. Samen is die groep toch goed voor zo’n acht zetels.’

Ook de 92-jarige Reijntjes is niet erg rouwig: ‘Het is zonde dat een instituut verdwijnt, maar het was gewoon tijd. Het is wel gebeurd. En trouwens: de kwaliteit van de korte golf was erbarmelijk. Niet om aan te horen!’

Op de website van de Wereldomroep konden bezoekers stemmen op het bijzonderste radiomoment uit de 65-jarige geschiedenis. De selectie bestaat uit fragmenten als: ‘Beatles op Schiphol (1964)’, ‘Ontknoping Treinkaping De Punt (1977)’ en ‘Hans Jaap Melissen in Bagdad (2003)’. De hele naoorlogse vaderlandse geschiedenis komt voorbij. Conclusie: wat er ook gebeurde, de Wereldomroep was erbij.

‘Dat is de magie van radio’, zegt Karin van den Boogaert, al meer dan twintig jaar actief voor de omroep. ‘Wij waren er altijd.’ Zij kiest voor een fragment van minder historisch belang, uit 1986 van weerman en -fenomeen Jan Pelleboer. Elke zomer zat vakantiegaand Nederland in de zon op de camping in Zuid-Frankrijk. Al die kampeerders wilden maar één ding horen. Van den Boogaert: ‘Dat het k-weer is in Nederland.’

Een nieuwsuitzending begon steevast met de woorden ‘vanuit een bewolkt Hilversum’. Op de campings in Zuid-Europa schalden Radio Tour de France en de ANWB-alarmoproepen uit de draagbare radiootjes. Met de Wereldomroep namen de kampeerders een beetje houvast uit eigen land mee, zegt Van den Boogaert. ‘Het is het klassieke beeld: vader die boven op de caravan halsbrekende toeren uithaalt met de antenne. Alleen om een bekende stem over het behaaglijk krakende geluid van de korte golf te horen.’

Vorige zomer bereikte Radio Nederland Wereldomroep nog dagelijks ruim 200 duizend van de 1,3 miljoen Nederlandse vakantiegangers. Driekwart luisterde via de korte golf. De rest schakelde in via laptops, smartphones en tablets. ‘Toch een behoorlijk aantal’, zegt Peter van Beem, coördinator van de Nederlandse afdeling en al 35 jaar werkzaam bij RNW. ‘Die zou ik niet elke dag te eten willen geven.’

De Wereldomroep is voor veel praktische zaken niet meer noodzakelijk. Mobiele telefoons en e-mail maakten het contact onderweg stukken makkelijker. En ook het binnenlandse nieuws kan via internet gevolgd worden. Toch is er voldoende draagvlak, menen Van den Boogaert en Van Beem. Het probleem is alleen dat de trouwe luisteraars in het buitenland zitten.

De zender bereikt ongeveer 50 miljoen luisteraars wereldwijd, zegt Van Beem. ‘Maar daar merken de mensen hier weinig van. Je kunt wel zeggen wat er allemaal goed gaat. Maar mensen moeten het aan den lijve ondervinden. Dat heeft toch meegespeeld in de politieke besluitvorming, ben ik bang.’

Premier Rutte noemde de Wereldomroep ‘mooi en waardevol’, maar vond dat niet genoeg reden om de zender uit publieke gelden te financieren. Vooral voormalig gedoogpartner PVV trok van leer tegen de omroep. Martin Bosma, overigens oud werknemer van RNW, riep vorig jaar april in De Telegraaf op ‘de stekker eruit te trekken’. Hij noemde de Wereldomroep een ‘werkgelegenheidsproject’.

In 2003 bleek uit onderzoek van adviesbureau McKinsey dat 58 tot 84 procent bespaard zou kunnen worden als het informeren van Nederlandstaligen in het buitenland gestaakt zou worden. Die maatregel is nu alsnog genomen.

Van de drie kerntaken van de Wereldomroep blijft er één over: het bieden van betrouwbare informatie aan landen zonder vrije pers. Het informeren van Nederlanders buiten de eigen landsgrenzen en het uitdragen van een waarheidsgetrouw beeld van ons land, komen te vervallen.

Vanaf nu zal de omroep zich richten op het informeren van specifieke doelgroepen (met name jongeren) in landen waar de persvrijheid tekort schiet: China, het Midden-Oosten, delen van Afrika, Cuba en Venezuela. Onder het motto Free Speech, Dutch Values. Het verhaal gaat dat Nelson Mandela in de jaren zestig op het Robbeneiland al vertrouwde op de berichtgeving van de Wereldomroep.

Bij de oprichting in 1947 was het voornaamste doel om de grote groep emigranten uit die tijd aan Nederland verbonden te houden. In groten getale trokken Nederlanders na de oorlog naar landen als Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. ‘Als enige boden wij al die jaren informatie die specifiek is toegesneden op Nederlanders die permanent in het buitenland wonen’, zegt Karin van den Boogaert. ‘Wij vertalen de waan van de dag naar inzichtelijke verhalen, zodat ook mensen die hier al lang niet meer wonen het kunnen begrijpen.’

Van de anderhalf miljoen Nederlanders in het buitenland bereikt de Wereldomroep nog altijd zo’n 20 procent. Van den Boogaert: ‘We praten hen bij over praktische zaken zoals pensioenen en verzekeringen.’ Maar ook bij schokkende gebeurtenissen wendt men zich tot de Wereldomroep voor duiding. ‘Toen Pim Fortuyn vermoord werd, kwamen er massaal brieven en belletjes uit het buitenland van Nederlanders die zich verweesd voelden van hun vaderland’, zegt coördinator Peter van Beem.

De sfeer op de redactie is in al die jaren niet veranderd, volgens Van den Boogaert. ‘Het was altijd al een beetje wij tegen de rest.’ De omroep is wel met de tijd meegegaan, vindt zij. Hoewel sommige oude programma’s gewoon in een nieuw jasje terugkomen. ‘Vroeger kon je de groeten doen aan Nederlanders in den vreemde. ‘Tot u spreekt uw zoon.’ Door technologische vernieuwingen was daar steeds minder behoefte aan. Toch bleek Uruzgan FM, waarin soldaten de groeten doen aan het thuisfront, een groot succes.’

De luisteraars zijn nu de dupe van de bezuinigingen. Na het onfortuinlijke nieuws stroomden de reacties binnen, 20 duizend in totaal. Een trouwe fan schreef dat het verlies van de Wereldomroep als de begrafenis van een goede vriend voelt.

Als de marathonuitzending een begrafenis is, dan is het wel een feestelijke. Met opgeheven hoofd wil de Wereldomroep afscheid nemen. Het troosteloze weer verandert daar niets aan. Regen in Hilversum, dat stemt de luisteraar overzee ook weer tevreden.

 

Verscheen op 12 mei in de Volkskrant

0 comments
Submit comment