— Haro Kraak

Uh uh uh

Een lege groezelige kamer, een bank en een vierkante tv. Het decor van Beavis and Butt-Head is onveranderd, net als de puberjongens zelf. Butt-Head op links, met bruin haar, een overdaad aan tandvlees, een grijs AC/DC T-shirt en in rode korte broek. Rechts de blonde Beavis, met puntige kin en dito neus, een T-shirt met Metallica-opdruk en een constante behoefte aan erkenning van Butt-Head. De buis staat afgestemd op MTV. De zender waar de nadruk niet langer op videoclips maar op reallifesoaps ligt. Het oude recept werkt beter dan ooit: het huidige televisieaanbod schreeuwt om satire. 

Beavis en Butt-Head, kijkend naar het realityprogramma 16 and Pregnant:

Butt-Head: ‘Dit wijf kan totaal niet acteren. Wacht even, volgens mij is dit echt.’

Beavis: ‘Oh, ze is dus geen slechte acteur, maar een slecht mens.’

Butt-Head: ‘Dit programma zou veel beter zijn als je werkelijk zou zien hoe ze zwanger worden.’

Na vijftien jaar afwezigheid (herhalingen daargelaten) keert de tekenfilmserie zondag terug op de Nederlandse televisie. Met een gloednieuw seizoen op MTV. In 1993 ontsproten Beavis en Butt-Head uit het brein van Mike Judge, de Amerikaanse regisseur, schrijver, tekenaar en stem van het programma. Zeven seizoenen vol onderbroekenlol, cultuurkritiek, seksuele frustratie en excessief geweld volgden. In 1997 was Judge uitgetekend, de grap was gemaakt. Een speelfilm, Beavis and Butt-Head Do America, sloot het tijdperk af.

MTV zond seizoen acht vanaf oktober vorig jaar uit in de Verenigde Staten. De eerste aflevering trok 3,3 miljoen kijkers (hetzelfde cijfer als het aantal likes op Facebook). De doelgroep leek onveranderd sinds de jaren negentig; tweederde van de kijkers was jonge mannen. Volgens MTV is Beavis and Butt-Head het op een na best bekeken programma van de zender onder mannen jonger dan 35. Net achter Jersey Shore, het realityprogramma over een groep Italiaanse Amerikanen, Guido’s genoemd, die regelmatig een ‘GTL-dag’ inlassen, kort voor Gym Tan Laundry. Dit is toevalligerwijs nou juist de serie waar de bankzitters het op gemunt hebben.

Een fragment uit het programma: de 26-jarige, rondborstige JWoww aan het woord: ‘We zijn in een pizzeria in Florence. Als ik 80 ben en mijn kleinkind vraagt mij: ‘Waar heb jij pizza’s gemaakt?’ Dan zeg ik: ‘Bitch, in Florence, daar heb ik pizza’s gemaakt.’

Beavis: ‘Oh, dus zij gaat haar kleinkind bitch noemen.’

Butt-Head: ‘Jij bent de beste oma ooit, oma JWoww. Oma, waar hebt u syfilis opgelopen?’

Beavis: ‘Ja, vertel dat verhaal nog eens, bitch.’

Butt-Head: ‘Verdomme, dit is weer zo’n uitzending waarin ze geen seks hebben en niet vechten.’

In het eendimensionale universum van Beavis and Butt-Head is het leven snel geduid. Vuur, tieten, wapens, bloed en drugs zijn ‘cool’, al het andere ‘sucks’. Afgestompt, ouderloos en grinnikend gaan de puisterige adolescenten door het leven. Media, bezorgde ouders, academici en actiegroepen bestempelden de serie als gevaarlijk voor de jeugd door het buitensporige geweld en gevloek. Zelfs de Amerikaanse Senaat oordeelde in 1993 dat de serie hersenloos geweld en dom gedrag promoot. Al snel begonnen afleveringen met de waarschuwing: ‘don’t try this at home kids!’ Waarop het programma alleen maar meer kijkers trok.

Van die slechte invloed op de jeugd gelooft Tom ter Bogt niks. De cultuurpsycholoog en hoogleraar popmuziek van de Universiteit Utrecht meent dat er nooit zo’n direct verband is aangetoond tussen kijken naar Beavis and Butt-Head en het gedrag van jongeren. Ter Bogt: ‘Ik zeg niet dat de media onschuldig zijn, maar er is vooral sprake van een selectie-effect. Daarmee bedoel ik dat jongeren die sowieso al risico- of probleemgedrag vertonen eerder naar programma’s als Beavis and Butt-Head kijken.’

Douglas Kellner, mediasocioloog aan de Universiteit van Californië, schreef in 1999 dat Beavis and Butt-Head gezien moet worden als een diagnose van de nihilistische jeugd in de jaren negentig. Hij beschrijft hoe de jongens zijn opgevoed door media. Zij denken louter in termen en beelden uit de media en zijn zodoende een product van de media. Geschiedenis wordt gedegradeerd tot popcultuur. Bij het zien van oud-president George Washington zegt Butt-Head: ‘He, hij lijkt op die dude op de dollar.’ Kellner: ‘In plaats van de show af te keuren is het beter om hem als ‘wake-up call’ te beschouwen.’

Inmiddels zal de animatieserie minder controverse veroorzaken. Geestelijk vader Mike Judge verwachtte een briefje te krijgen over de aflevering waarin Beavis en Butt-Head drones besturen, onbemande militaire vliegtuigjes, terwijl ze denken dat het een computerspelletje is. Niets gebeurde, tot teleurstelling van Judge. ‘Het schokeffect is er inderdaad wel af’, zegt Ter Bogt. ‘Het nieuwe seizoen zal vooral nostalgische gevoelens oproepen bij dertigers.’

Robert-Jan van der Borden is zo’n dertiger. Als tiener was hij fervent fan en hij betrapt zichzelf er nog steeds op dat hij de kreten van Beavis en Butt-Head gebruikt om zich uit te drukken in een stupide context. ‘Eigenlijk heeft het programma twee delen’, zegt de 39-jarige Amsterdamse fotograaf. ‘Je hebt de avonturen die ze buiten beleven, dat was mindless tv, twee idioten met wie je je totaal niet kunt identificeren. Dan heb je de intermezzo’s op de bank, waar ze MTV kijken en hilarisch commentaar leveren. Dat was juist weer heel herkenbaar.’

Beavis en Butt-Head doen precies wat jongeren op de bank doen: praten tegen de televisie. Een groot deel van het commentaar bestaat slechts uit het napraten van het nasale Californische accent van de hoofdpersonen uit realityshows als Teen Mom, True Life en Cribs. Ook het beschrijven van de videoclips is een beproefd recept. Het enige verschil met vroeger: de clips ken je niet meer. Hoogleraar Ter Bogt: ‘Er zit nog wel wat muziek aan de randen van de programmering bij MTV, maar het vormt al lang niet meer de hoofdmoot. De overstap naar reallifesoaps is dus logisch. De popcultuur is veranderd sinds Beavis and Butt-Head op MTV begon.’

Van der Borden vindt het jammer dat Beavis en Butt-Head nu ook over de realityshows praten, daar heeft hij niks mee. ‘Soms moet ik verplicht Teen Mom kijken, want dat vindt mijn vrouw wel leuk. Jersey Shore is nog erger. Als je dat langer dan tien minuten kijkt, zakt je IQ met dertig punten.’

MTV en de popcultuur mogen veranderd zijn, Beavis en Butt-Head gaan onverstoorbaar door. Dit keer is de diagnose niet verontrustend vanwege hun eigen gedrag, maar door de dwarsdoorsnede van de media die zij laten zien. De eeuwige maagden zitten, kijken en praten alsof het hun roeping is. Soms zelfs tegen hun zin in.

Butt-Head: ‘Verdomme Beavis, je hebt drie seizoenen Jersey Shore gekeken en je hebt niks geleerd. Wat een tijdverspilling.’

En daarin verschilt het tweetal niet van de gemiddelde MTV-kijker. Ze ergeren zich dood aan Jersey Shore, maar ze kijken toch.

Verscheen op 14 april in de Volkskrant

0 comments
Submit comment